Sarga 49

सीतां तु रुदतीं दृष्ट्वा ते तत्र मुनिदारकाः । प्राद्रवन्यत्र भगवानास्ते वाल्मीकिरुग्रधीः ।। 7.49.1 ।।

sītāṃ tu rudatīṃ dṛṣṭvā te tatra munidārakāḥ | prādravanyatra bhagavānāste vālmīkirugradhīḥ || 7.49.1 ||

अभिवाद्य मुनेः पादौ मुनिपुत्रा महर्षये । सर्वं निवेदयामासुस्तस्यास्तु रुदितस्वनम् ।। 7.49.2 ।।

abhivādya muneḥ pādau muniputrā maharṣaye | sarvaṃ nivedayāmāsustasyāstu ruditasvanam || 7.49.2 ||

अदृष्टपूर्वा भगवन्कस्याप्येषा महात्मनः । पत्नी श्रीरिव सम्मोहाद्विरौति विकृतानना ।। 7.49.3 ।।

adṛṣṭapūrvā bhagavankasyāpyeṣā mahātmanaḥ | patnī śrīriva sammohādvirauti vikṛtānanā || 7.49.3 ||

भगवन्साधु पश्य त्वं देवतामिव खाच्च्युताम् । नद्यास्तु तीरे भगवन्वरस्त्री कापि दुःखिता ।। 7.49.4 ।।

bhagavansādhu paśya tvaṃ devatāmiva khāccyutām | nadyāstu tīre bhagavanvarastrī kāpi duḥkhitā || 7.49.4 ||

दृष्टास्माभिः प्ररुदिता दृढं शोकपरायणा । अनर्हा दुःखशोकाभ्यामेकां दीनां ह्यनाथवत् ।। 7.49.5 ।।

dṛṣṭāsmābhiḥ praruditā dṛḍhaṃ śokaparāyaṇā | anarhā duḥkhaśokābhyāmekāṃ dīnāṃ hyanāthavat || 7.49.5 ||

न ह्येनां मानुषीं विद्मः सत्क्रिया ऽस्याः प्रयुज्यताम् । आश्रमस्याविदूरे च त्वामियं शरणं गता ।। 7.49.6 ।।

na hyenāṃ mānuṣīṃ vidmaḥ satkriyā 'syāḥ prayujyatām | āśramasyāvidūre ca tvāmiyaṃ śaraṇaṃ gatā || 7.49.6 ||

त्रातारमिच्छते साध्वी भगवंस्त्रातुमर्हसि । तेषां तु वचनं श्रुत्वा बुद्ध्या निश्चित्य धर्मवित् । तपसा लब्धचक्षुष्मान् प्राद्रवद्यत्र मैथिली ।। 7.49.7 ।।

trātāramicchate sādhvī bhagavaṃstrātumarhasi | teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā buddhyā niścitya dharmavit | tapasā labdhacakṣuṣmān prādravadyatra maithilī || 7.49.7 ||

तं प्रयान्तमभिप्रेत्य शिष्या ह्येनं महामतिम् । तं तु देशमभि प्रेत्य किञ्चित्पद्भ्यां महामतिः ।। 7.49.8 ।।

taṃ prayāntamabhipretya śiṣyā hyenaṃ mahāmatim | taṃ tu deśamabhi pretya kiñcitpadbhyāṃ mahāmatiḥ || 7.49.8 ||

अर्घ्यमादाय रुचिरं जाह्नवीतीरमागमत् । ददर्श राघवस्येष्टां सीतां पत्नीमनाथवत् ।। 7.49.9 ।।

arghyamādāya ruciraṃ jāhnavītīramāgamat | dadarśa rāghavasyeṣṭāṃ sītāṃ patnīmanāthavat || 7.49.9 ||

तां सीतां शोकभारार्तां वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवः । उवाच मधुरां वाणीं ह्लादयन्निव तेजसा ।। 7.49.10 ।।

tāṃ sītāṃ śokabhārārtāṃ vālmīkirmunipuṅgavaḥ | uvāca madhurāṃ vāṇīṃ hlādayanniva tejasā || 7.49.10 ||

स्नुषा दशरथस्य त्वं रामस्य महिषी प्रिया । जनकस्य सुता राज्ञः स्वागतं ते पतिव्रते ।। 7.49.11 ।।

snuṣā daśarathasya tvaṃ rāmasya mahiṣī priyā | janakasya sutā rājñaḥ svāgataṃ te pativrate || 7.49.11 ||

आयान्ती चासि विज्ञाता मया धर्मसमाधिना । कारणं चैव सर्वं मे हृदयेनोपलक्षितम् ।। 7.49.12 ।।

āyāntī cāsi vijñātā mayā dharmasamādhinā | kāraṇaṃ caiva sarvaṃ me hṛdayenopalakṣitam || 7.49.12 ||

तव चैव महाभागे विदितं मम तत्त्वतः । सर्वं च विदितं मह्यं त्रैलोक्ये यद्धि वर्तते ।। 7.49.13 ।।

tava caiva mahābhāge viditaṃ mama tattvataḥ | sarvaṃ ca viditaṃ mahyaṃ trailokye yaddhi vartate || 7.49.13 ||

अपापां वेद्मि सीते त्वां तपोलब्धेन चक्षुषा । विस्रब्धा भव वैदेहि साम्प्रतं मयि वर्तसे ।। 7.49.14 ।।

apāpāṃ vedmi sīte tvāṃ tapolabdhena cakṣuṣā | visrabdhā bhava vaidehi sāmprataṃ mayi vartase || 7.49.14 ||

आश्रमस्याविदूरे मे तापस्यस्तपसि स्थिताः । तास्त्वां वत्से यथा वत्सं पालयिष्यन्ति नित्यशः ।। 7.49.15 ।।

āśramasyāvidūre me tāpasyastapasi sthitāḥ | tāstvāṃ vatse yathā vatsaṃ pālayiṣyanti nityaśaḥ || 7.49.15 ||

इदमर्ध्यं प्रतीच्छ त्वं विस्रब्धा विगतज्वरा । यथा स्वगृहमभ्येत्य विषादं चैव मा कृथाः ।। 7.49.16 ।।

idamardhyaṃ pratīccha tvaṃ visrabdhā vigatajvarā | yathā svagṛhamabhyetya viṣādaṃ caiva mā kṛthāḥ || 7.49.16 ||

श्रुत्वा तु भाषितं सीता मुनेः परममद्भुतम् । शिरसा ऽ ऽवन्द्य चरणौ तथेत्याह कृताञ्जलिः ।। 7.49.17 ।।

śrutvā tu bhāṣitaṃ sītā muneḥ paramamadbhutam | śirasā ' 'vandya caraṇau tathetyāha kṛtāñjaliḥ || 7.49.17 ||

तं प्रयान्तं मुनिं सीता प्राञ्जलिः पृष्ठतो ऽन्वगात् ।। 7.49.18 ।।

taṃ prayāntaṃ muniṃ sītā prāñjaliḥ pṛṣṭhato 'nvagāt || 7.49.18 ||

तं दृष्ट्वा मुनिमायान्तं वैदेह्या मुनिपत्नयः । उपाजग्मुर्मुदा युक्ता वचनं चेदमब्रुवन् ।। 7.49.19 ।।

taṃ dṛṣṭvā munimāyāntaṃ vaidehyā munipatnayaḥ | upājagmurmudā yuktā vacanaṃ cedamabruvan || 7.49.19 ||

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ चिरस्यागमनं च ते । अभिवादयामस्त्वां सर्वा उच्यतां कि च कुर्महे ।। 7.49.20 ।।

svāgataṃ te muniśreṣṭha cirasyāgamanaṃ ca te | abhivādayāmastvāṃ sarvā ucyatāṃ ki ca kurmahe || 7.49.20 ||

तासां तद्वचनं श्रुत्वा वाल्मीकिरिदमब्रवीत् । सीतेयं समनुप्राप्ता पत्नी रामस्य धीमतः ।। 7.49.21 ।।

tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā vālmīkiridamabravīt | sīteyaṃ samanuprāptā patnī rāmasya dhīmataḥ || 7.49.21 ||

स्नुषा दशरथस्यैषा जनकस्य सुता सती । अपापा पतिना त्यक्ता परिपाल्या मया सदा ।। 7.49.22 ।।

snuṣā daśarathasyaiṣā janakasya sutā satī | apāpā patinā tyaktā paripālyā mayā sadā || 7.49.22 ||

इमां भवन्त्यः(?) पश्यन्तु स्नेहेन परमेण हि । गौरवान्मम वाक्याच्च पूज्या वो ऽस्तु विशेषतः ।। 7.49.23 ।।

imāṃ bhavantyaḥ(?) paśyantu snehena parameṇa hi | gauravānmama vākyācca pūjyā vo 'stu viśeṣataḥ || 7.49.23 ||

मुहुर्मुहुश्च वैदेहीं प्रणिधाय महायशाः । स्वमाश्रमं शिष्यवृतः पुनरायान्महातपाः ।। 7.49.24 ।।

muhurmuhuśca vaidehīṃ praṇidhāya mahāyaśāḥ | svamāśramaṃ śiṣyavṛtaḥ punarāyānmahātapāḥ || 7.49.24 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः ।। 49 ।।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmaduttarakāṇḍe ekonapañcāśaḥ sargaḥ || 49 ||