Sarga 92

तत्सर्वमखिलेनाशु प्रस्थाप्य भरताग्रजः । हयं लक्षणसम्पन्नं कृष्णसारं मुमोच ह ।। 7.92.1 ।।

tatsarvamakhilenāśu prasthāpya bharatāgrajaḥ | hayaṃ lakṣaṇasampannaṃ kṛṣṇasāraṃ mumoca ha || 7.92.1 ||

ऋत्विग्भिर्लक्ष्मणं सार्धमश्वतन्त्रे नियोज्य च । ततो ऽभ्यगच्छत्काकुत्स्थः सह सैन्येन नैमिशम् ।। 7.92.2 ।।

ṛtvigbhirlakṣmaṇaṃ sārdhamaśvatantre niyojya ca | tato 'bhyagacchatkākutsthaḥ saha sainyena naimiśam || 7.92.2 ||

यज्ञवाटं महाबाहुर्दृष्ट्वा परममद्भुतम् । प्रबर्षमतुलं लेभे श्रीमानिति वचो ऽब्रवीत् ।। 7.92.3 ।।

yajñavāṭaṃ mahābāhurdṛṣṭvā paramamadbhutam | prabarṣamatulaṃ lebhe śrīmāniti vaco 'bravīt || 7.92.3 ||

नैमिषे वसतस्तस्य सर्व एव नराधिपाः । आनिन्युरुपहारांश्च तान्रामः प्रत्यपूजयत् ।। 7.92.4 ।।

naimiṣe vasatastasya sarva eva narādhipāḥ | āninyurupahārāṃśca tānrāmaḥ pratyapūjayat || 7.92.4 ||

उपकार्या महार्हाश्च पार्थिवानां महात्मनाम् । सानुगानां नरश्रेष्ठो व्यादिदेश महामतिः ।। 7.92.5 ।।

upakāryā mahārhāśca pārthivānāṃ mahātmanām | sānugānāṃ naraśreṣṭho vyādideśa mahāmatiḥ || 7.92.5 ||

अन्नपानानि वस्त्राणि सानुगानां महात्मनाम् । भरतः सन्ददावाशु शत्रुघ्नसहितस्तदा ।। 7.92.6 ।।

annapānāni vastrāṇi sānugānāṃ mahātmanām | bharataḥ sandadāvāśu śatrughnasahitastadā || 7.92.6 ||

वानराश्च महात्मानः सुग्रीवसहितास्तदा । विप्राणां प्रणताः सर्वे चक्रिरे परिवेषणम् ।। 7.92.7 ।।

vānarāśca mahātmānaḥ sugrīvasahitāstadā | viprāṇāṃ praṇatāḥ sarve cakrire pariveṣaṇam || 7.92.7 ||

बिभीषणश्च रक्षोभिर्बहुभिः स्रग्विभिर्वृतः । ऋषीणामुग्रतपसां पूजां चक्रे महात्मनाम् ।। 7.92.8 ।।

bibhīṣaṇaśca rakṣobhirbahubhiḥ sragvibhirvṛtaḥ | ṛṣīṇāmugratapasāṃ pūjāṃ cakre mahātmanām || 7.92.8 ||

एवं सुविहितो यज्ञो हयमेधो ऽभ्यवर्तत । लक्ष्मणेनागुप्ता च हयचर्या प्रवर्तत । ईदृशं राजसिंहस्य यज्ञप्रवरमुत्तमम् ।। 7.92.9 ।।

evaṃ suvihito yajño hayamedho 'bhyavartata | lakṣmaṇenāguptā ca hayacaryā pravartata | īdṛśaṃ rājasiṃhasya yajñapravaramuttamam || 7.92.9 ||

नान्यः शब्दो ऽभवत्तत्र हयमेधे महात्मनः । छन्दतो देहि विस्रब्धो यावत्तुष्यन्ति याचकाः ।। 7.92.10 ।।

nānyaḥ śabdo 'bhavattatra hayamedhe mahātmanaḥ | chandato dehi visrabdho yāvattuṣyanti yācakāḥ || 7.92.10 ||

तावत्सर्वाणि दत्तानि क्रतुमध्ये महात्मनः । विविधानि च गौडानि खाण्डवानि तथैव च ।। 7.92.11 ।।

tāvatsarvāṇi dattāni kratumadhye mahātmanaḥ | vividhāni ca gauḍāni khāṇḍavāni tathaiva ca || 7.92.11 ||

न निस्सृतं भतत्योष्ठाद्वचनं यावदर्थिनाम् । तावद्वानररक्षोभिर्दत्तमेवाभ्यदृश्यत ।। 7.92.12 ।।

na nissṛtaṃ bhatatyoṣṭhādvacanaṃ yāvadarthinām | tāvadvānararakṣobhirdattamevābhyadṛśyata || 7.92.12 ||

न कश्चिन्मलिनस्तत्र दीनो वा ऽप्यथ कृर्शतः । तस्मिन्यज्ञवरे राज्ञो हृष्टपुष्टजनावृते ।। 7.92.13 ।।

na kaścinmalinastatra dīno vā 'pyatha kṛrśataḥ | tasminyajñavare rājño hṛṣṭapuṣṭajanāvṛte || 7.92.13 ||

ये च तत्र महात्मानो मुनयश्चिरजीविनः । नास्मरंस्तादृशं यज्ञं नाप्यासीत् स कदाचन ।। 7.92.14 ।।

ye ca tatra mahātmāno munayaścirajīvinaḥ | nāsmaraṃstādṛśaṃ yajñaṃ nāpyāsīt sa kadācana || 7.92.14 ||

यः कृत्यवान्सुवर्णेन सुवर्णं लभते स्म सः । वित्तार्थी लभते वित्तं रत्नार्थी रत्नमेव च ।। 7.92.15 ।।

yaḥ kṛtyavānsuvarṇena suvarṇaṃ labhate sma saḥ | vittārthī labhate vittaṃ ratnārthī ratnameva ca || 7.92.15 ||

रजतानां सुवर्णानामश्मनामथ वाससाम् । अनिशं दीयमानानां राशिः समुपदृश्यते ।। 7.92.16 ।।

rajatānāṃ suvarṇānāmaśmanāmatha vāsasām | aniśaṃ dīyamānānāṃ rāśiḥ samupadṛśyate || 7.92.16 ||

न शक्रस्य धनेशस्य यमस्य वरुणस्य वा । ईदृशो दृष्टपूर्वो न एवमूचुस्तपोधनाः ।। 7.92.17 ।।

na śakrasya dhaneśasya yamasya varuṇasya vā | īdṛśo dṛṣṭapūrvo na evamūcustapodhanāḥ || 7.92.17 ||

सर्वत्र वानरास्तस्थुः सर्वत्रैव च राक्षसाः । वासोधनान्नमर्थिभ्यः पूर्णहस्ता ददुर्भृशम् ।। 7.92.18 ।।

sarvatra vānarāstasthuḥ sarvatraiva ca rākṣasāḥ | vāsodhanānnamarthibhyaḥ pūrṇahastā dadurbhṛśam || 7.92.18 ||

ईदृशो राजसिंहस्य यज्ञः सर्वगुणान्वितः । संवत्सरमथो साग्रं वर्तते न च हीयते ।। 7.92.19 ।।

īdṛśo rājasiṃhasya yajñaḥ sarvaguṇānvitaḥ | saṃvatsaramatho sāgraṃ vartate na ca hīyate || 7.92.19 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः ।। 92 ।।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmaduttarakāṇḍe dvinavatitamaḥ sargaḥ || 92 ||