Sarga 1

प्राप्तराज्यस्य रामस्य राक्षसानां वधे कृते । आजग्मुर्ऋषयः सर्वे राघवं प्रतिनन्दितुम् ।। 7.1.1 ।।

prāptarājyasya rāmasya rākṣasānāṃ vadhe kṛte | ājagmurṛṣayaḥ sarve rāghavaṃ pratinanditum || 7.1.1 ||

कौशिको ऽथ यवक्रीतो गार्ग्यो गालव एव च । कण्वो मेधातिथेः पुत्रः पूर्वस्यां दिशि ये श्रिताः ।। 7.1.2 ।।

kauśiko 'tha yavakrīto gārgyo gālava eva ca | kaṇvo medhātitheḥ putraḥ pūrvasyāṃ diśi ye śritāḥ || 7.1.2 ||

स्वस्त्यात्रेयो ऽथ भगवान्नमुचिः प्रमुचिस्तथा । आजग्मुस्ते सहागस्त्या ये श्रिता दक्षिणां दिशम् ।। 7.1.3 ।।

svastyātreyo 'tha bhagavānnamuciḥ pramucistathā | ājagmuste sahāgastyā ye śritā dakṣiṇāṃ diśam || 7.1.3 ||

नृषद्गुः कवषो धौम्यो रौद्रेयश्च महानृषिः । ते ऽप्याजग्मुः सशिष्या वै ये श्रिताः पश्चिमां दिशम् ।। 7.1.4 ।।

nṛṣadguḥ kavaṣo dhaumyo raudreyaśca mahānṛṣiḥ | te 'pyājagmuḥ saśiṣyā vai ye śritāḥ paścimāṃ diśam || 7.1.4 ||

वसिष्ठः कश्यपो ऽथात्रिर्विश्वामित्रः सगौतमः । जमदग्निर्भरद्वाजस्ते ऽपि सप्तर्षयस्तथा ।। 7.1.5 ।।

vasiṣṭhaḥ kaśyapo 'thātrirviśvāmitraḥ sagautamaḥ | jamadagnirbharadvājaste 'pi saptarṣayastathā || 7.1.5 ||

उदीच्यां दिशि सप्तैते नित्यमेव निवासिनः ।। 7.1.6 ।।

udīcyāṃ diśi saptaite nityameva nivāsinaḥ || 7.1.6 ||

सम्प्राप्य ते महात्मानो राघवस्य निवेशनम् । विष्टिताः प्रतिहारार्थं हुताशनसमप्रभाः । वेदवेदाङ्गविदुषो नानाशास्त्रविशारदाः ।। 7.1.7 ।।

samprāpya te mahātmāno rāghavasya niveśanam | viṣṭitāḥ pratihārārthaṃ hutāśanasamaprabhāḥ | vedavedāṅgaviduṣo nānāśāstraviśāradāḥ || 7.1.7 ||

द्वाःस्थं प्रोवाच धर्मात्मा अगस्त्यो मुनिसत्तमः । निवेद्यतां दाशरथेर्ऋषीनस्मान्समागतान् ।। 7.1.8 ।।

dvāḥsthaṃ provāca dharmātmā agastyo munisattamaḥ | nivedyatāṃ dāśaratherṛṣīnasmānsamāgatān || 7.1.8 ||

प्रतीहारस्ततस्तूर्णमगस्त्यवचनाद्द्रुतम् । समीपं राघवस्याशु प्रविवेश महात्मनः ।। 7.1.9 ।।

pratīhārastatastūrṇamagastyavacanāddrutam | samīpaṃ rāghavasyāśu praviveśa mahātmanaḥ || 7.1.9 ||

नयेङ्गितज्ञः सद्वृत्तो दक्षो धैर्यसमन्वितः । स रामं दृश्य सहसा पूर्णचन्द्रसमप्रभम् ।। 7.1.10 ।।

nayeṅgitajñaḥ sadvṛtto dakṣo dhairyasamanvitaḥ | sa rāmaṃ dṛśya sahasā pūrṇacandrasamaprabham || 7.1.10 ||

अगस्त्यं कथयामास सम्प्राप्तमृषिभिः सह ।। 7.1.11 ।।

agastyaṃ kathayāmāsa samprāptamṛṣibhiḥ saha || 7.1.11 ||

श्रुत्वा प्राप्तान्मुनींस्तांस्तु बालसूर्यसमप्रभान् । प्रत्युवाच ततो द्वास्स्थं प्रवेशय यथासुखम् ।। 7.1.12 ।।

śrutvā prāptānmunīṃstāṃstu bālasūryasamaprabhān | pratyuvāca tato dvāssthaṃ praveśaya yathāsukham || 7.1.12 ||

तान् सम्प्राप्तान् मुनीन् दृष्ट्वा प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः । पाद्यार्घ्यादिभिरानर्च गां निवेद्य च सादरम् ।। 7.1.13 ।।

tān samprāptān munīn dṛṣṭvā pratyutthāya kṛtāñjaliḥ | pādyārghyādibhirānarca gāṃ nivedya ca sādaram || 7.1.13 ||

रामो ऽभिवाद्य प्रयत आसनान्यादिदेश ह । तेषु काञ्चनचित्रेषु महत्सु च वरेषु च ।। 7.1.14 ।।

rāmo 'bhivādya prayata āsanānyādideśa ha | teṣu kāñcanacitreṣu mahatsu ca vareṣu ca || 7.1.14 ||

कुशान्तर्धानदत्तेषु मृगचर्मयुतेषु च । यथार्हमुपविष्टास्ते आसनेष्वृषिपुङ्गवाः ।। 7.1.15 ।।

kuśāntardhānadatteṣu mṛgacarmayuteṣu ca | yathārhamupaviṣṭāste āsaneṣvṛṣipuṅgavāḥ || 7.1.15 ||

रामेण कुशलं पृष्टाः सशिष्याः सपुरोगमाः । महर्षयो वेदविदो रामं वचनमब्रुवन् ।। 7.1.16 ।।

rāmeṇa kuśalaṃ pṛṣṭāḥ saśiṣyāḥ sapurogamāḥ | maharṣayo vedavido rāmaṃ vacanamabruvan || 7.1.16 ||

कुशलं नो महाबाहो सर्वत्र रघुनन्दन । त्वां तु दिष्ट्या कुशलिनं पश्यामो हतशात्रवम् ।। 7.1.17 ।।

kuśalaṃ no mahābāho sarvatra raghunandana | tvāṃ tu diṣṭyā kuśalinaṃ paśyāmo hataśātravam || 7.1.17 ||

दिष्ट्या त्वया हतो राजन्रावणो लोकरावणः । न हि भारः स ते राम रावणः पुत्रपौत्रवान् ।। 7.1.18 ।।

diṣṭyā tvayā hato rājanrāvaṇo lokarāvaṇaḥ | na hi bhāraḥ sa te rāma rāvaṇaḥ putrapautravān || 7.1.18 ||

सधनुस्त्वं हि लोकांस्त्रीन्विजयेथा न संशयः । दिष्ट्या त्वया हतो राम रावणो राक्षसेश्वरः ।। 7.1.19 ।।

sadhanustvaṃ hi lokāṃstrīnvijayethā na saṃśayaḥ | diṣṭyā tvayā hato rāma rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 7.1.19 ||

दिष्ट्या विजयिनं त्वाद्य पश्यामः सह सीतया । लक्ष्मणेन च धर्मात्मन्भ्रात्रा त्वद्धितकारिणा ।। 7.1.20 ।।

diṣṭyā vijayinaṃ tvādya paśyāmaḥ saha sītayā | lakṣmaṇena ca dharmātmanbhrātrā tvaddhitakāriṇā || 7.1.20 ||

मातृभिर्भ्रातृसहितं पश्यामो ऽद्य वयं नृप । दिष्ट्या प्रहस्तो विकटो विरूपाक्षो महोदरः । अकम्पनश्च दुर्धर्षो निहतास्ते निशाचराः ।। 7.1.21 ।।

mātṛbhirbhrātṛsahitaṃ paśyāmo 'dya vayaṃ nṛpa | diṣṭyā prahasto vikaṭo virūpākṣo mahodaraḥ | akampanaśca durdharṣo nihatāste niśācarāḥ || 7.1.21 ||

यस्य प्रमाणाद्विपुलं प्रमाणं नेह विद्यते । दिष्ट्या ते समरे राम कुम्भकर्णो निपातितः ।। 7.1.22 ।।

yasya pramāṇādvipulaṃ pramāṇaṃ neha vidyate | diṣṭyā te samare rāma kumbhakarṇo nipātitaḥ || 7.1.22 ||

त्रिशिराश्चातिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ । दिष्ट्या ते निहता राम महावीर्या निशाचराः ।। 7.1.23 ।।

triśirāścātikāyaśca devāntakanarāntakau | diṣṭyā te nihatā rāma mahāvīryā niśācarāḥ || 7.1.23 ||

कुम्भश्चैव निकुम्भश्च राक्षसौ भीमदर्शनौ । दिष्ट्या तौ निहतौ राम कुम्भकर्णसुतौ मृधे ।। 7.1.24 ।।

kumbhaścaiva nikumbhaśca rākṣasau bhīmadarśanau | diṣṭyā tau nihatau rāma kumbhakarṇasutau mṛdhe || 7.1.24 ||

युद्धोन्मत्तश्च मत्तश्च कालान्तकयमोपमौ । यज्ञकोपश्च बलवान्धूम्राक्षो नाम राक्षसः ।। 7.1.25 ।।

yuddhonmattaśca mattaśca kālāntakayamopamau | yajñakopaśca balavāndhūmrākṣo nāma rākṣasaḥ || 7.1.25 ||

कुर्वन्तः कदनं घोरमेते शस्त्रास्त्रपारगाः । अन्तकप्रतिमैर्बाणैर्दिष्ट्या विनिहतास्त्वया ।। 7.1.26 ।।

kurvantaḥ kadanaṃ ghoramete śastrāstrapāragāḥ | antakapratimairbāṇairdiṣṭyā vinihatāstvayā || 7.1.26 ||

दिष्ट्या त्वं राक्षसेन्द्रेण द्वन्द्वयुद्धमुपागतः । देवतानामवध्येन विजयं प्राप्तवानसि ।। 7.1.27 ।।

diṣṭyā tvaṃ rākṣasendreṇa dvandvayuddhamupāgataḥ | devatānāmavadhyena vijayaṃ prāptavānasi || 7.1.27 ||

सङ्ख्ये तस्य न किञ्चित्तु रावणस्य पराभवः । द्वन्द्वयुद्धमनुप्राप्तो दिष्ट्या ते रावणिर्हतः ।। 7.1.28 ।।

saṅkhye tasya na kiñcittu rāvaṇasya parābhavaḥ | dvandvayuddhamanuprāpto diṣṭyā te rāvaṇirhataḥ || 7.1.28 ||

दिष्ट्या तस्य महाबाहो कालस्येवाभिधावतः । मुक्तः सुररिपोर्वीर प्राप्तश्च विजयस्त्वया ।। 7.1.29 ।।

diṣṭyā tasya mahābāho kālasyevābhidhāvataḥ | muktaḥ surariporvīra prāptaśca vijayastvayā || 7.1.29 ||

अभिनन्दाम ते सर्वे संश्रुत्येन्द्रजितो वधम् । सो ऽवध्यः सर्वभूतानां महामायाधरो युधि ।। 7.1.30 ।।

abhinandāma te sarve saṃśrutyendrajito vadham | so 'vadhyaḥ sarvabhūtānāṃ mahāmāyādharo yudhi || 7.1.30 ||

विस्मयस्त्वेष चास्माकं तच्छ्रुत्वेन्द्रजितं हतम् ।। 7.1.31 ।।

vismayastveṣa cāsmākaṃ tacchrutvendrajitaṃ hatam || 7.1.31 ||

एते चान्ये च बहवो राक्षसाः कामरूपिणः । दिष्ट्या त्वया हता वीरा रघूणां कुलवर्द्धन ।। 7.1.32 ।।

ete cānye ca bahavo rākṣasāḥ kāmarūpiṇaḥ | diṣṭyā tvayā hatā vīrā raghūṇāṃ kulavarddhana || 7.1.32 ||

दत्त्वा पुण्यामिमां वीर सौम्यामभयदक्षिणाम् ।। दिष्ट्या वर्धसि काकुत्स्थ जयेनामित्रकर्शन ।। 7.1.33 ।।

dattvā puṇyāmimāṃ vīra saumyāmabhayadakṣiṇām || diṣṭyā vardhasi kākutstha jayenāmitrakarśana || 7.1.33 ||

श्रुत्वा तु तेषां वचनमृषीणां भावितात्मनाम् । विस्मयं परमं गत्वा रामः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।। 7.1.34 ।।

śrutvā tu teṣāṃ vacanamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām | vismayaṃ paramaṃ gatvā rāmaḥ prāñjalirabravīt || 7.1.34 ||

भगवन्तः कुम्भकर्णं रावणं च निशाचरम् । अतिक्रम्य महावीर्यौ किं प्रशंसथ रावणिम् ।। 7.1.35 ।।

bhagavantaḥ kumbhakarṇaṃ rāvaṇaṃ ca niśācaram | atikramya mahāvīryau kiṃ praśaṃsatha rāvaṇim || 7.1.35 ||

महोदरं प्रहस्तं च विरूपाक्षं च राक्षसम् । मत्तोन्मत्तौ च दुर्धर्षौ देवान्तकनरान्तकौ ।।

mahodaraṃ prahastaṃ ca virūpākṣaṃ ca rākṣasam | mattonmattau ca durdharṣau devāntakanarāntakau ||

अतिक्रम्य महावीर्यान् किं प्रशंसथ रावणिम् ।। 7.1.36 ।।

atikramya mahāvīryān kiṃ praśaṃsatha rāvaṇim || 7.1.36 ||

अतिकायं त्रिशिरसं धूम्राक्षं च निशाचरम् । अतिक्रम्य महावीर्यान्किं प्रशंसथ रावणिम् ।। 7.1.37 ।।

atikāyaṃ triśirasaṃ dhūmrākṣaṃ ca niśācaram | atikramya mahāvīryānkiṃ praśaṃsatha rāvaṇim || 7.1.37 ||

कीदृशो वै प्रभावो ऽस्य किं बलं कः पराक्रमः । केन वा कारणेनैष रावणादतिरिच्यते ।। 7.1.38 ।।

kīdṛśo vai prabhāvo 'sya kiṃ balaṃ kaḥ parākramaḥ | kena vā kāraṇenaiṣa rāvaṇādatiricyate || 7.1.38 ||

शक्यं यदि मया श्रोतुं न खल्वाज्ञापयामि वः । यदि गुह्यं न चेद्वक्तुं श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ।। 7.1.39 ।।

śakyaṃ yadi mayā śrotuṃ na khalvājñāpayāmi vaḥ | yadi guhyaṃ na cedvaktuṃ śrotumicchāmi kathyatām || 7.1.39 ||

शक्रो ऽपि विजितस्तेन कथं लब्धवरश्च सः । कथं च बलवानन्पुत्रो न पिता तस्य रावणः ।। 7.1.40 ।।

śakro 'pi vijitastena kathaṃ labdhavaraśca saḥ | kathaṃ ca balavānanputro na pitā tasya rāvaṇaḥ || 7.1.40 ||

कथं पितुश्चाभ्यधिको महाहवे शक्रस्य जेता हि कथं स राक्षसः । वराश्च लब्धाः कथयस्व मे ऽद्य तत्पृच्छतश्चास्य मुनीन्द्र सर्वम् ।। 7.1.41 ।।

kathaṃ pituścābhyadhiko mahāhave śakrasya jetā hi kathaṃ sa rākṣasaḥ | varāśca labdhāḥ kathayasva me 'dya tatpṛcchataścāsya munīndra sarvam || 7.1.41 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे प्रथमः सर्गः ।। 1 ।।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmaduttarakāṇḍe prathamaḥ sargaḥ || 1 ||