Sarga 109

प्रभातायां तु शर्वर्यां पृथुवक्षा महायशाः । रामः कमलपत्राक्षः पुरोधसमथाब्रवीत् ।। 7.109.1 ।।

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pṛthuvakṣā mahāyaśāḥ | rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ purodhasamathābravīt || 7.109.1 ||

अग्निहोत्रं व्रजत्वग्रे दीप्यमानं सह द्विजैः । वाजपेयातपत्रं च शोभमानं महापथे ।। 7.109.2 ।।

agnihotraṃ vrajatvagre dīpyamānaṃ saha dvijaiḥ | vājapeyātapatraṃ ca śobhamānaṃ mahāpathe || 7.109.2 ||

ततो वसिष्ठस्तेजस्वी सर्वं निरवशेषतः । चकार विधिवद्धर्मं महाप्रास्थानिकं विधिम् ।। 7.109.3 ।।

tato vasiṣṭhastejasvī sarvaṃ niravaśeṣataḥ | cakāra vidhivaddharmaṃ mahāprāsthānikaṃ vidhim || 7.109.3 ||

ततः सूक्ष्माम्बरधरो ब्रह्ममावर्तयन्परम् । कुशान्गृहीत्वा पाणिभ्यां प्रसज्य प्रययावथ ।। 7.109.4 ।।

tataḥ sūkṣmāmbaradharo brahmamāvartayanparam | kuśāngṛhītvā pāṇibhyāṃ prasajya prayayāvatha || 7.109.4 ||

अव्याहरन्क्वचित्किञ्चिन्निश्चेष्टो निःसुखः पथि । निर्जगाम गृहात्तस्माद्दीप्यमान इवांशुमान् ।। 7.109.5 ।।

avyāharankvacitkiñcinniśceṣṭo niḥsukhaḥ pathi | nirjagāma gṛhāttasmāddīpyamāna ivāṃśumān || 7.109.5 ||

रामस्य दक्षिणे पार्श्वे सपद्मा श्रीरपाश्रिता । सव्ये तु ह्रीर्महादेवी व्यवसायस्तथाग्रतः ।। 7.109.6 ।।

rāmasya dakṣiṇe pārśve sapadmā śrīrapāśritā | savye tu hrīrmahādevī vyavasāyastathāgrataḥ || 7.109.6 ||

शरा नानाविधाश्चापि धनुरायतमुत्तमम् । तथा ऽ ऽयुधानि ते सर्वे ययुः पुरुषविग्रहाः ।। 7.109.7 ।।

śarā nānāvidhāścāpi dhanurāyatamuttamam | tathā ' 'yudhāni te sarve yayuḥ puruṣavigrahāḥ || 7.109.7 ||

वेदा ब्राह्मणरूपेण गायत्री सर्वरक्षिणी । ओङ्कारो ऽथ वषट्कारः सर्वे राममनुव्रताः ।। 7.109.8 ।।

vedā brāhmaṇarūpeṇa gāyatrī sarvarakṣiṇī | oṅkāro 'tha vaṣaṭkāraḥ sarve rāmamanuvratāḥ || 7.109.8 ||

ऋषयश्च महात्मानः सर्व एव महीसुराः । अन्वगच्छन्महात्मानं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।। 7.109.9 ।।

ṛṣayaśca mahātmānaḥ sarva eva mahīsurāḥ | anvagacchanmahātmānaṃ svargadvāramapāvṛtam || 7.109.9 ||

तं यान्तमनुगच्छन्ति ह्यन्तःपुरचराः स्त्रियः । सवृद्धबालदासीकाः सवर्षवरकिङ्कराः ।। 7.109.10 ।।

taṃ yāntamanugacchanti hyantaḥpuracarāḥ striyaḥ | savṛddhabāladāsīkāḥ savarṣavarakiṅkarāḥ || 7.109.10 ||

सान्तःपुरश्च भरतः शत्रुघ्नसहितो ययौ । रामं गतिमुपागम्य साग्निहोत्रमनुव्रतः ।। 7.109.11 ।।

sāntaḥpuraśca bharataḥ śatrughnasahito yayau | rāmaṃ gatimupāgamya sāgnihotramanuvrataḥ || 7.109.11 ||

ते च सर्वे महात्मानः साग्निहोत्राः समागताः । सपुत्रदाराः काकुत्स्थमनुजग्मुर्महामतिम् ।। 7.109.12 ।।

te ca sarve mahātmānaḥ sāgnihotrāḥ samāgatāḥ | saputradārāḥ kākutsthamanujagmurmahāmatim || 7.109.12 ||

मन्त्रिणो भृत्यवर्गाश्च सपुत्रपशुबान्धवाः । सर्वे सहानुगा राममन्वगच्छन्प्रहृष्टवत् ।। 7.109.13 ।।

mantriṇo bhṛtyavargāśca saputrapaśubāndhavāḥ | sarve sahānugā rāmamanvagacchanprahṛṣṭavat || 7.109.13 ||

ततः सर्वाः प्रकृतयो हृष्टपुष्टजनावृताः । गच्छन्तमन्वगछंस्तं राघवं गुणरञ्जिताः ।। 7.109.14 ।।

tataḥ sarvāḥ prakṛtayo hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtāḥ | gacchantamanvagachaṃstaṃ rāghavaṃ guṇarañjitāḥ || 7.109.14 ||

ततः सस्त्रीपुमांसस्ते सपक्षिपशुवाहनाः । राघवस्यानुगाः सर्वे हृष्टा विगतकल्मषाः ।। 7.109.15 ।।

tataḥ sastrīpumāṃsaste sapakṣipaśuvāhanāḥ | rāghavasyānugāḥ sarve hṛṣṭā vigatakalmaṣāḥ || 7.109.15 ||

स्नाताः प्रमुदिताः सर्वे हृष्टाः पुष्टाश्च वानराः । दृढं किलकिलाशब्दैः सर्वं राममनुव्रतम् ।। 7.109.16 ।।

snātāḥ pramuditāḥ sarve hṛṣṭāḥ puṣṭāśca vānarāḥ | dṛḍhaṃ kilakilāśabdaiḥ sarvaṃ rāmamanuvratam || 7.109.16 ||

न तत्र कश्चिद्दीनो वा व्रीडितो वा ऽपि दुःखितः । हृष्टं समुदितं सर्वं बभूव परमाद्भुतम् ।। 7.109.17 ।।

na tatra kaściddīno vā vrīḍito vā 'pi duḥkhitaḥ | hṛṣṭaṃ samuditaṃ sarvaṃ babhūva paramādbhutam || 7.109.17 ||

द्रष्टुकामो ऽथ निर्यान्तं रामं जानपदो जनः । यः प्राप्तः सो ऽपि दृष्ट्वैव स्वर्गायानुगतो मुदा ।। 7.109.18 ।।

draṣṭukāmo 'tha niryāntaṃ rāmaṃ jānapado janaḥ | yaḥ prāptaḥ so 'pi dṛṣṭvaiva svargāyānugato mudā || 7.109.18 ||

ऋक्षवानररक्षांसि जनाश्च पुरवासिनः । आगच्छन्परया भक्त्या पृष्ठतः सुसमाहिताः ।। 7.109.19 ।।

ṛkṣavānararakṣāṃsi janāśca puravāsinaḥ | āgacchanparayā bhaktyā pṛṣṭhataḥ susamāhitāḥ || 7.109.19 ||

यानि भूतानि नगरे ऽप्यन्तर्धानगतानि च । राघवं तान्यनुययुः स्वर्गाय समुपस्थितम् ।। 7.109.20 ।।

yāni bhūtāni nagare 'pyantardhānagatāni ca | rāghavaṃ tānyanuyayuḥ svargāya samupasthitam || 7.109.20 ||

यानि पश्यन्ति काकुत्स्थं स्थावराणि चराणि च । सर्वाणि रामगमने ह्यनुजग्मुर्हि तान्यपि ।। 7.109.21 ।।

yāni paśyanti kākutsthaṃ sthāvarāṇi carāṇi ca | sarvāṇi rāmagamane hyanujagmurhi tānyapi || 7.109.21 ||

नोच्छ्वसत्तदयोध्यायां सुसूक्ष्ममपि दृश्यते । तिर्यग्योनिगताश्चापि सर्वे राममनुव्रताः ।। 7.109.22 ।।

nocchvasattadayodhyāyāṃ susūkṣmamapi dṛśyate | tiryagyonigatāścāpi sarve rāmamanuvratāḥ || 7.109.22 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे नवाधिकशततमः सर्गः ।। 109 ।।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmaduttarakāṇḍe navādhikaśatatamaḥ sargaḥ || 109 ||