Sarga 84

तथोक्तवति रामे तु भरते च महात्मनि । लक्ष्मणो ऽथ शुभं वाक्यमुवाच रघुनन्दनम् ।। 7.84.1 ।।

tathoktavati rāme tu bharate ca mahātmani | lakṣmaṇo 'tha śubhaṃ vākyamuvāca raghunandanam || 7.84.1 ||

अश्वमेधो महायज्ञः पावनः सर्वपाप्मनाम् । पावनस्तव दुर्धर्षो रोचतां रघुनन्दन ।। 7.84.2 ।।

aśvamedho mahāyajñaḥ pāvanaḥ sarvapāpmanām | pāvanastava durdharṣo rocatāṃ raghunandana || 7.84.2 ||

श्रूयते हि पुरावृत्तं वासवे सुमहात्मनि । ब्रह्महत्यावृतः शक्रो हयमेधेन पावितः ।। 7.84.3 ।।

śrūyate hi purāvṛttaṃ vāsave sumahātmani | brahmahatyāvṛtaḥ śakro hayamedhena pāvitaḥ || 7.84.3 ||

पुरा किल महाबाहो देवासुरसमागमे । वृत्रो नाम महानासीद्दैतेयो लोकसम्मतः ।। 7.84.4 ।।

purā kila mahābāho devāsurasamāgame | vṛtro nāma mahānāsīddaiteyo lokasammataḥ || 7.84.4 ||

विस्तीर्णो योजनशतमुच्छ्रितस्त्रिगुणं ततः । अनुरागेण लोकांस्त्रीन्स्नेहात्पश्यति सर्वतः ।। 7.84.5 ।।

vistīrṇo yojanaśatamucchritastriguṇaṃ tataḥ | anurāgeṇa lokāṃstrīnsnehātpaśyati sarvataḥ || 7.84.5 ||

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च बुद्ध्या च परिनिष्ठितः । शशास पृथिवीं स्फीतां धर्मेण सुसमाहितः ।। 7.84.6 ।।

dharmajñaśca kṛtajñaśca buddhyā ca pariniṣṭhitaḥ | śaśāsa pṛthivīṃ sphītāṃ dharmeṇa susamāhitaḥ || 7.84.6 ||

तस्मिन्प्रशासति तदा सर्वकामदुघा मही । रसवन्ति प्रभूनानि मूलानि च फलानि च ।। 7.84.7 ।।

tasminpraśāsati tadā sarvakāmadughā mahī | rasavanti prabhūnāni mūlāni ca phalāni ca || 7.84.7 ||

अकृष्टपच्या पृथिवी सुसम्पन्ना महात्मनः । स राज्यं तादृशं भुङ्क्ते स्फीतमद्भुतदर्शनम् ।। 7.84.8 ।।

akṛṣṭapacyā pṛthivī susampannā mahātmanaḥ | sa rājyaṃ tādṛśaṃ bhuṅkte sphītamadbhutadarśanam || 7.84.8 ||

तस्य बुद्धिः समुप्तन्ना तपः कुर्यामनुत्तमम् । तपो हि परमं श्रेयः सम्मोहमितरत्सुखम् ।। 7.84.9 ।।

tasya buddhiḥ samuptannā tapaḥ kuryāmanuttamam | tapo hi paramaṃ śreyaḥ sammohamitaratsukham || 7.84.9 ||

स निक्षिप्य सुतं ज्येष्ठं पौरेषु मधुरेश्वरम् । तप उग्रं समातिष्ठत्तापयन्सर्वदेवताः ।। 7.84.10 ।।

sa nikṣipya sutaṃ jyeṣṭhaṃ paureṣu madhureśvaram | tapa ugraṃ samātiṣṭhattāpayansarvadevatāḥ || 7.84.10 ||

तपस्तप्यति वृत्रे तु वासवः परमार्तवत् । विष्णुं समुपसङ्क्रम्य वाक्यमेतदुवाच ह ।। 7.84.11 ।।

tapastapyati vṛtre tu vāsavaḥ paramārtavat | viṣṇuṃ samupasaṅkramya vākyametaduvāca ha || 7.84.11 ||

तपस्यता महाबाहो लोकाः वृत्रेण निर्जिताः । बलवान्स हि धर्मात्मा नैनं शक्ष्यामि शासितुम् ।। 7.84.12 ।।

tapasyatā mahābāho lokāḥ vṛtreṇa nirjitāḥ | balavānsa hi dharmātmā nainaṃ śakṣyāmi śāsitum || 7.84.12 ||

यद्यसौ तप आतिष्ठेद्भूय एवासुरेश्वर । यावल्लोका धरिष्यन्ति तावदस्य वशानुगाः ।। 7.84.13 ।।

yadyasau tapa ātiṣṭhedbhūya evāsureśvara | yāvallokā dhariṣyanti tāvadasya vaśānugāḥ || 7.84.13 ||

तं चैनं परमोदारमुपेक्षसि महाबलम् । क्षणं हि न भवेद्वृत्रः क्रुद्धे त्वयि सुरेश्वर ।। 7.84.14 ।।

taṃ cainaṃ paramodāramupekṣasi mahābalam | kṣaṇaṃ hi na bhavedvṛtraḥ kruddhe tvayi sureśvara || 7.84.14 ||

यदा हि प्रीतिसंयोगं त्वया विष्णो समागतः । तदाप्रभृति लोकानां नाथत्वमुपलब्धवान् ।। 7.84.15 ।।

yadā hi prītisaṃyogaṃ tvayā viṣṇo samāgataḥ | tadāprabhṛti lokānāṃ nāthatvamupalabdhavān || 7.84.15 ||

स त्वं प्रसादं लोकानां कुरुष्व सुसमाहितः । त्वत्कृतेन हि सर्वं स्याप्रशान्तमरुजं जगत् ।। 7.84.16 ।।

sa tvaṃ prasādaṃ lokānāṃ kuruṣva susamāhitaḥ | tvatkṛtena hi sarvaṃ syāpraśāntamarujaṃ jagat || 7.84.16 ||

इमे हि सर्वे विष्णो त्वां निरीक्षन्ते दिवौकसः । वृत्रघातेन महता तेषां साह्यं कुरुष्व ह ।। 7.84.17 ।।

ime hi sarve viṣṇo tvāṃ nirīkṣante divaukasaḥ | vṛtraghātena mahatā teṣāṃ sāhyaṃ kuruṣva ha || 7.84.17 ||

त्वया हि नित्यशः साह्यं कृतमेषां महात्मनाम् । असह्यमिदमन्येषामगतीनां गतिर्भवान् ।। 7.84.18 ।।

tvayā hi nityaśaḥ sāhyaṃ kṛtameṣāṃ mahātmanām | asahyamidamanyeṣāmagatīnāṃ gatirbhavān || 7.84.18 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे चतुरशीतितमः सर्गः ।। 84 ।।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmaduttarakāṇḍe caturaśītitamaḥ sargaḥ || 84 ||